Nieuwjaar en een vergeten feest: waarom Jezus’ besnijdenis verdween

Geplaatst op door Ropa

Inleiding
Op 1 januari wensen we elkaar een zalig nieuwjaar. Minder bekend is dat deze dag in de katholieke traditie eeuwenlang ook stond voor iets heel concreets: Jezus’ besnijdenis op de achtste dag, zijn opname in het verbond van Abraham. In 1970 verdween dit feest uit de liturgische kalender. Dat is opmerkelijk, want amper vier jaar eerder (1965) sprak Nostra Aetate zich uit voor een nieuwe relatie met het joodse volk en voor erkenning van de joodse wortels van het christendom.
Wat gebeurde er? En waarom is dat vandaag relevant?

Een joodse stem vlak na de Holocaust

Henri van Praag (1916–1988), een bekende joods-Nederlandse filosoof, theoloog en pedagoog, werd geboren in Amsterdam, maar bracht een deel van zijn jeugd door in Antwerpen, waar hij zijn lagere school volgde. Al vóór de oorlog zette hij de eerste stappen naar dialoog tussen Kerk en Israël. Na de Holocaust werd hij een van de belangrijkste stemmen voor vernieuwing en wederzijds begrip in de joods-christelijke dialoog. Zijn werk combineerde filosofische diepgang met een praktische oproep tot ontmoeting en samen de bijbelse tradities te onderzoeken.

Kort na de oorlog schreef hij twee richtinggevende teksten. In een artikel ‘Het teken Israël’ uit 1949 noemde hij de Kerk niet “erfgename” maar het apostolaat zelf: geen museum, maar een levend zending-lichaam dat “woekert met de talenten” (Mattheüs 25) — actief vermeerdert wat ontvangen is.
In 1950 schreef hij ‘De zin van Kerstmis’ waarin hij een drieslag uittekende die de band met het jodendom zichtbaar maakt:

  • Geboorte (25 december) – menswording
  • Besnijdenis (1 januari) – opname in het verbond van Abraham
  • Doop – wedergeboorte uit de Geest

Voor Van Praag hoort Nieuwjaar (de circumcisie) in die keten: zonder besnijdenis raak je de joodse identiteit van Jezus kwijt, en verliest het christendom zicht op zijn eigen wortels.

Nostra Aetate (1965): een nieuwe start

Nostra Aetate brak met oude vijandigheid en bevestigde: Gods verbond met het joodse volk blijft van kracht; het christendom is onlosmakelijk verbonden met het jodendom; dialoog is essentieel. Voor velen was dit het begin van een eerlijker relatie en van theologische herbronning.

1969-1970: de kalender wijzigt op 1 januari 1970

Vier jaar later volgden liturgische hervormingen. In het Romeins Missaal (1970) werd 1 januari de Hoogdag van Maria, Moeder van God. De besnijdenis verdween uit de algemene kalender.

Wat verdween

  • De expliciete viering van Jezus’ besnijdenis als joods ritueel
  • De zichtbare verbinding met het verbond van Abraham
  • De nadruk op zijn onderwerping aan de Tora en op zijn volle menselijkheid als Jood

Wat kwam ervoor in de plaats

  • Hoogfeest van Maria, Moeder van God op 1 januari
  • De Heilige Naam van Jezus keerde later terug als optionele gedachtenis op 3 januari (vanaf 2002), maar niet de besnijdenis zelf

Andere christelijke tradities (luthers, anglicaans, oosters‑orthodox) behielden wél het Besnijdenisfeest op 1 januari. Daar klinkt tot vandaag: Christ onderwerpt zich aan de Wet, opdat genade zichtbaar wordt — en al in zijn kindertijd vloeit “het eerste bloed” dat naar Pasen verwijst.

Waarom dit ertoe doet

Een liturgisch feest alleen garandeert geen betere verhouding tot het jodendom. Maar het afschaffen van juist dit feest vlak na Nostra Aetate roept vragen op: hebben we de joodse wortels wel echt gecultiveerd? Of is de aandacht verschoven, weg van Jezus’ concrete joodse identiteit?
Nieuwjaar biedt een kans om die band opnieuw te benoemen: Jezus is Jood — én juist daarin raakt het christendom aan zijn eigen bronnen.

Slot en uitnodiging

Henri van Praag’s oproep blijft actueel: bewaken we de erfenis — of maken we deze erfenis vruchtbaar?
Zestig jaar na Nostra Aetate vraagt de kalenderkeuze van 1 januari om herbezinning.

Wie verder wil lezen: de volledige, uitgebreidere versie met historische en theologische achtergrond staat op de site van Midrashram, waar we ook het project Bijbelse Code voorstellen en opvolgen.

👉 Voor de volledige tekst met analyse (in kader van project Bijbelse Code): https://midrashram.be/blog/

Roel Paredis
Huis van Abraham

👉 New Year and a Forgotten Feast: Why the Circumcision of Jesus Disappeared