De religieuze leiders die met elkaar in gesprek waren in Den Haag (v.l.n.r.): de Syrisch-orthodoxe aartsbisschop Mor Polycarpus, rabbijn Marianne van Praag, imam Afzal Basnoe, rabbijn Awraham Soetendorp, imam Shamier Madhar en dominee Trijnie Bouw. © Jan de Groen

Mark van Assen, AD Algemeen Dagblad, 15 oktober 2024

Het kan best. Gewoon met elkaar praten over het geweld dat het Midden-Oosten teistert. Zeker in een tijd als deze, waarin er zo veel geschreeuwd wordt. Twee imams, twee rabbijnen, een dominee, een Syrisch-orthodoxe bisschop en twee jonge vrouwen (een Joodse en een moslima) zaten dinsdag in alle rust bij elkaar in Den Haag. ,,De meeste mensen weten niet zo goed hoe ze met elkaar moeten praten.”

Er staan zes stoelen en een bankstel, in het midden drie tafeltjes met een vaasje. Langzaam schuiven aan: twee rabbijnen (Marianne van Praag en Awraham Soetendorp), een dominee (Trijnie Bouw), een Syrisch-orthodoxe aartsbisschop (Mor Polycarpus) en twee imams (Shamier Madhr en Afzal Basnoe). Op het bankstel twee jonge vrouwen: Selma Boulmalf en Noa Duizend. Zij zijn van ‘Deel de duif’, een ‘verbindingscampagne’ die een jaar geleden is bedacht door vier Amsterdamse jongeren met een Joodse en islamitische achtergrond.

Deze kamer in het hoofdkantoor van het Rode Kruis in Den Haag zal zelden een dergelijk gezelschap bij elkaar hebben gezien.

Praten en luisteren

Als decor dienen niet alleen een paar posters van de Giro 555-actie voor de slachtoffers in het Midden-Oosten, maar ook de verhitte debatten in Nederland. En natuurlijk, verder weg, het geweld in Gaza, Israël en Libanon. De acht zijn hier om te praten en om te luisteren. ,,De meeste mensen weten niet zo goed hoe dat moet”, zegt Noa Duizend. ,,Wel hoe ze heel hard moeten schreeuwen.”

Dit gesprek tussen religieuze leiders vindt plaats te midden van alle commotie rond de Giro 555-actie. De Samenwerkende Hulporganisaties (SHO) zamelen geld in voor mensen die in de ellende zijn gestort door de oorlog in het Midden-Oosten. Onmiddellijk na de start van de campagne barstte er een nieuwe storm los: over wie de hulp wel en niet moest krijgen, en over wie er wel en niet wilde meewerken. Het geeft eens te meer aan hoe het conflict ook hier in Nederland de samenleving verdeelt.

‘Ontzettend blij’

Maar van al dat lawaai is in deze kamer niks te merken. De SHO wil met het gesprek (dat volgens een woordvoerder al maanden geleden was gepland) laten zien wat je kunt bereiken als je ‘voorbij het conflict en naar de mens kijkt’. De imams, de dominee, de aartsbisschop en de rabbijnen zijn het in principe natuurlijk met elkaar eens, anders waren ze hier niet: het is belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven. Er vallen dan ook al snel woorden als ‘verbinding’, ‘inspirerend’, ‘hartverwarmend’ en ‘ontzettend blij’.

Het wordt lastig als zich een andere vraag opwerpt: hoe dan? Hoe blijf je met elkaar in gesprek over een kwestie die zich zo in extremen afspeelt? Sommige mensen wíllen helemaal niet luisteren naar een ander. Of soms is het gewoon te groot. ,,Soms schieten woorden inderdaad tekort”, zegt rabbijn Soetendorp. Hij verwijst terug naar een eerder gesprek met imam Madhar, die ook nu naast hem zit. Dat was bij het tv-programma Buitenhof, kort na de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober vorig jaar. ,,Ik wist het niet, en toen kwam mijn hand. Ik zocht naar woorden en ik vond een gebaar.” Die handdruk baarde veel opzien.

Niet vanzelf

Wat ook duidelijk wordt: dialoog komt niet vanzelf. Je moet er wel iets voor doen. Dominee Bouw organiseert bijvoorbeeld ‘interreligieuze ontmoetingen’. ,,Mensen zitten met zoveel vragen over de oorlog. Vaak kunnen ze zich de hardheid gewoon niet voorstellen. En ja, natuurlijk zijn dit mensen die al open staan voor anderen. Maar dat is niet erg. Het begint altijd met de zachte krachten.”

Rabbijn Van Praag gaat naar scholen met veel islamitische kinderen, vertelt ze. ,,Vaak vinden ze het gek dat ik een vrouwelijke rabbijn ben. En dan zeg ik ook nog eens dat ik voor Palestijnen ben. Tégen moordenaars, maar vóór Palestijnen. ‘Hoe kan dat nou?’ zeggen die kinderen. ‘Hoe kun jij Joods zijn en voor Palestijnen?’ Ben jij een moordenaar? vraag ik dan. Nee? Dan ben ik ook voor jou. Zo kun je bij ze binnen komen.”

In Almere heeft imam Basnoe een andere manier gevonden. Dat komt door wat en wie hij is, zegt hij: ,,Ik ben een Amsterdammer, een Surinamer, een moslim en ik hou van voetbal. Dus als ik met een Marokkaan praat, dan ben ik een moslim. Met een Arubaan, dan kom ik uit het Caribisch gebied. Enzovoort. Dat heb ik geleerd door mijn werk bij een incassobureau. Als je laat zien dat je hetzelfde bent, kun je makkelijker over zware zaken praten of de pijn verzachten. Dat is het: we verschillen niet van elkaar.”

Geen ruimte voor gesprek

Twee mensen die veel van elkaar verschillen, maar ook weer niet, zijn de Joodse Noa en de islamitische Selma. Zij vonden elkaar na de terreur van 7 oktober en zaten vol vragen, over de oorlog, maar ook over elkaar. Hoe is het om een hoofddoek te dragen? Of een ketting met Hebreeuwse letters? ,,We hadden zo de behoefte om te praten”, zegt Noa. ,,Ook al zijn we het op sommige punten niet met elkaar eens.” Hun campagne ‘Deel de duif’ voert ze niet alleen over het internet, maar ook naar zaaltjes en klaslokalen in het hele land.

Ze merken dat met name op scholen de oorlog een lastige kwestie is. ,,Er is vaak geen ruimte voor gesprek”, zegt Noa. ,,De docenten willen het veilig houden. Juist zij weten hoe ze hierover moeten praten, maar ze doen het niet. Ze durven het niet.” En Selma: ,,Om het gesprek op gang te brengen, gaan we eerst op zoek naar dingen die we delen. We zijn jong, we kunnen lastig een huis vinden, we maken ons zorgen over het klimaat. Dan zie je dat iedereen snel betrokken is, dat er geen verschillen zijn. Dan zie je de mensen.”

Maar het is moeilijk en zwaar, zeggen ze allebei. ,,Zeker als je ziet wat er online allemaal gezegd wordt. Daar is het heel gepolariseerd, heel heftig. Het makkelijkste zou zijn om de hele tijd over vrede te praten, maar dat kan natuurlijk niet. We zijn geen eenhoorntjes of zo. Het gaat natuurlijk over een hele harde dingen. Waarom kan het niet allebei: hard en zacht? Voor een echt gesprek hoeft het elkaar niet uit te sluiten.”

Onze boodschap:

https://www.facebook.com/100000011676295/videos/1581968392433941